Teamontwikkeling

Een team ontstaat niet vanzelf. Sommige groepen komen tot een hecht samenwerkingsverband dat topprestaties levert; andere groepen vallen ruziënd uit elkaar voordat de eindstreep (het teamresultaat) in zicht is.

Wat is teamontwikkeling?

Teamontwikkeling is het stap voor stap verbeteren van de samenwerking in een team. Wanneer er sprake is van goede samenwerking in een team dan merk je dat meteen en zie je dat terug in de resultaten die je met elkaar bereikt. Wanneer het niet loopt in een team merk je dat ook. Het loopt stroef, er is veel discussie en het nemen van een beslissing kost veel tijd. In een goed lopend team zie je een heldere rolverdeling die aansluit bij de persoonlijke kwaliteiten van de teamleden. Elk teamlid levert een optimale bijdrage aan het teamresultaat.

Een nieuwe coach komt vrijwel altijd in een bestaande situatie terecht. Binnen een team spelen zich natuurlijke processen af die zo gegroeid of ontstaan zijn. Als coach zal je direct met je eigen ideeën aan de gang willen gaan, maar je zult met beleid zaken moeten veranderen. Je zult misschien nieuwe spelers willen inpassen of afscheid nemen van bepaalde spelers en deze vervangen. Als coach en team krijg je dan te maken met teamontwikkeling.

Onze beste inzet gecombineerd met die van onze teamgenoten geeft ons iets veel groters dan dat we ooit in ons eentje zouden kunnen realiseren – Pat Riley

TEAM

Hoe een team zich ontwikkelt, is onder meer beschreven door de Amerikaanse psycholoog Bruce Tuckman. In zijn model worden 5 fases doorlopen; forming, storming, norming, performing en adjourning. In 2008 beschreven Kloppenburg en Van der Schoor een vergelijkbaar model, bestaande uit vier fasen; startfase, strijdfase, samenfase en de slotfase.

teamontwikkeling,Tuchman,vorming,storing,norming,performing,adjourning

Bron: www.gertjanschop.com

Forming (startfase)
In de eerste fase kennen de spelers en coach elkaar nog niet of in mindere mate. Ook teams die al langer bestaan, kunnen nog steeds in de startfase zitten. De groep heeft daarbij weinig emotionele binding. Omdat er nog geen onderlinge verbondenheid of intimiteit is, is de aandacht vooral gericht op de centrale persoon: de trainer/coach. Een aantal spelers zal al snel verder willen, terwijl een ander deel van de groep tegengas geeft en even af wil wachten.

De trainer/coach moet het team bijeenbrengen, zorgen voor het creëren van vertrouwen en psychologische veiligheid. In deze fase is het cruciaal dat je als trainer/coach autoriteit uitstraalt die de spelers van je verwachten. Die dit vooral een-op-een.
Kenmerken van een team in de startfase:

  • Spelers stellen zich afwachtend op en nemen geen initiatieven
  • Spelers praten in termen als ‘moeten’ en leggen de verantwoordelijkheid en de schuld buiten zichzelf bij de ander, bijvoorbeeld bij de trainer/coach
  • Ze ervaren feedback als bedreigend
  • Conflicten worden vermeden. Men kijkt vooral naar de overeenkomsten, niet naar de verschillen
  • Communicatie verloopt veelal via de trainer/coach
  • De spelers ervaren geen gemeenschappelijk doel

Storming (strijdfase)
Dit is de fase van conflicten en chaos, waarbij het team leert om te gaan met de onderlinge verschillen met betrekking tot hoe samen te werken en resultaten te behalen. VWeerstand, irritaties, boosheid en conflicten tussen spelers komen naar boven omdat elke speler zijn eigen standpunten en belangen nastreeft. Het ‘ik’-gevoel is in deze fase veel sterker aanwezig dan het ‘wij’-gevoel. Dat leidt soms tot openlijke conflicten en meningsverschillen. Ook worden in deze fase de contouren van groepsrollen (zwarte schapen, leiders) duidelijk.

De trainer/coach zal het team moeten begeleiden in deze moeilijke overgangsfase. Leiderschap en autoriteit zijn hierbij onontbeerlijk. Stimuleer het team in het uiten van hun mening en beloon de spelers voor hun inbreng. Tolerantie voor elkaar en voor elkaars verschillen mag worden benadrukt. Stel je als trainer/coach neutraal op tijdens de conflicten die zich in deze fase voordoen. Het is van essentieel belang dat de spelers deze onderlinge conflicten zelf leren oplossen. Dit is een essentieel onderdeel om door te gaan naar de volgende fase. Werk in deze fase vooral in tweetallen en kleine groepjes.
Kenmerken van een team in de strijdfase:

  • Er ontstaan subgroepjes die dezelfde normen en waarden delen
  • Binnen die subgroepjes worden zaken uitgewisseld en vindt afstemming plaats
  • Er is kritiek onderling of op de trainer/coach
  • Spelers luisteren beter naar elkaar
  • Spelers leren elkaar feedback te geven
  • Ze zijn in principe leergierig

Norming (samenfase)
Groepsnormen worden duidelijker zodra de spelers hun rol als teamlid beginnen te accepteren. De samenwerking komt op gang en iedere speler voelt zich verantwoordelijk en wordt zich er meer en meer van bewust dat hij de anderen nodig heeft om resultaten te bereiken. Persoonlijke waarden gaan een rol spelen, zowel individueel als binnen de groep.
De trainer/coach geeft het team in deze fase meer autonomie. Het is daarin belangrijk dat iedere speler accepteert dat diversiteit in het team nodig is om samen doelen te halen. Als trainer/coach dien je vooral het proces te bewaken.
Kenmerken van een team in de samenfase:

  • Verschillen worden gewaardeerd en feedback geven is normaal
  • Trots gevoel op het team
  • Nemen verantwoordelijkheid
  • Spelers geven elkaar gevraagd en ongevraagd feedback
  • Ze gaan met elkaar om en werken samen op basis van gelijkwaardigheid en competenties
  • Denken en handelen proactief
  • Tonen initiatief, ook ongevraagd

Performing (samenfase)
Individuen veranderen in teamspelers. In deze fase is er een grote betrokkenheid bij elkaar en bij de teamdoelen. De spelers communiceren open met elkaar, spreken conflicten uit en geven elkaar constructieve feedback. Acceptatie van elkaars kwaliteiten en verschillen zorgen ervoor dat de focus op de tegenstander ligt in plaats van op elkaar beconcurreren.
De trainer/coach kan nu gaan delegeren en zich meer bezig gaan houden met de omgeving waarin het team actief is. Het team zal zelfsturend moeten zijn.
Kenmerken van een team in de samenfase:

  • Verschillen worden gewaardeerd en feedback geven is normaal
  • Trots gevoel op het team
  • Nemen verantwoordelijkheid
  • Blijven openstaan voor verbeteringen
  • Team is in staat om afscheid te nemen van een speler en een nieuwe speler tussentijds te laten instromen
  • Gaan uit van onderling vertrouwen

Adjourning (slotfase)
Het seizoen nadert zijn einde. Iemand vertrekt bij een team of kiest ervoor om ergens anders te gaan korfballen. Emoties nemen in deze fase een belangrijke plaats in. Door de angst om de spelersgroep te missen gaat men al voor het eind van het seizoen afstand van elkaar nemen. Op deze manier maakt men het gemis van de spelersgroep meer dragelijk. Het motivatieniveau van de spelers zal waarschijnlijk dalen.
Als trainer/coach is het slim om aandacht te besteden aan het uiteen vallen van het team. Een bepaalde afsluiting van deze periode is zeker belangrijk.
Kenmerken van een team in de slotfase:

  • Het groepsgevoel brokkelt af, er is geen gemeenschappelijk belang meer
  • Er ontstaan moties over het naderende einde, van blij tot boos, bang of bedroefd
  • Nemen afscheid van elkaar
  • Een goede evaluatie is belangrijk in deze fase, zowel op inhoud als op de relatie

Het model van Tuckman laat zien dat een team vaak eerst door een aantal weerstanden heen moet voordat het een ‘echt team’ wordt. gedragsregels, jeugd, sporters, korfbalSoms zijn de weerstanden en verschillen zo groot dat het niet lukt om een ‘echt team’ te worden. Teamontwikkeling is geen lineair proces waarin de fasen stap voor stap worden doorlopen. Dit model zou met name geschikt zijn voor groepen van 3 tot 12 personen. De groepsprocessen verlopen in de praktijk niet zo lineair als hier beschreven, maar veel meer cyclisch en soms is het onduidelijk wanneer een team zich van het ene naar het andere stadium beweegt.

Het invullen of beschrijven van het teamffectiviteitsmodel kan een zinvolle bijdrage leveren aan de teamcohesie en duidelijkheid omtrent de groepsrollen, taken en verwachtingen van elkaar. Bij jonge spelers kun je bijvoorbeeld de volgende gedragsregels gebruiken

Print Friendly, PDF & Email